Plagiocefalia – przyczyny, objawy i leczenie. Co robić, gdy pojawia się spłaszczona główka u niemowlaka?

Czym jest plagiocefalia – poznaj przyczyny, objawy i metody leczenia plagiocefalii

Plagiocefalia, czyli asymetryczna spłaszczona główka u niemowlaka, to problem coraz częściej obserwowany przez rodziców i specjalistów. Choć plagiocefalia może budzić niepokój, w większości przypadków jest odwracalna i dobrze reaguje na wczesną terapię – najlepiej przed 6. miesiącem życia. W tym artykule wyjaśniamy, czym jest plagiocefalia, jakie są przyczyny i objawy oraz jak skutecznie leczyć spłaszczoną główkę u niemowlaka.

Czym jest plagiocefalia (spłaszczona główka u niemowlaka)?

Plagiocefalia to deformacja czaszki polegająca na asymetrycznym spłaszczeniu jednej strony główki niemowlęcia. Najczęściej plagiocefalia dotyczy tylnej części główki (potylicy). Spłaszczona główka u niemowlaka może dotyczyć również boków lub czoła. Wyróżnia się dwa główne rodzaje tego schorzenia:

1. Plagiocefalia ułożeniowa – najczęściej spotykana, wynikająca z czynników zewnętrznych, takich jak pozycja dziecka podczas snu. Plagiocefalia ułożeniowa to najłagodniejsza forma plagiocefalii.
2. Plagiocefalia wynikająca z przedwczesnego zarośnięcia szwów czaszkowych (kraniosynostoza) – rzadsza forma plagiocefalii, która może wymagać interwencji chirurgicznej.

Czaszka niemowlęcia jest bardzo plastyczna w pierwszych miesiącach życia, co sprawia, że spłaszczona główka u niemowlaka może rozwinąć się szybko, ale także łatwo poddaje się leczeniu. Ta cecha pozwala na naturalny rozwój czaszki, ale jednocześnie sprawia, że plagiocefalia może powstać na skutek nierównomiernego nacisku.

Źródło ryciny: Identifying the Misshapen Head: Craniosynostosis and Related Disorders
Mark S. Dias, MD, FAAP, FAANS,a Thomas Samson, MD, FAAP,b Elias B. Rizk, MD, FAAP, FAANS,a
Lance S. Governale, MD, FAAP, FAANS,c Joan T. Richtsmeier, PhD,d SECTION ON NEUROLOGIC SURGERY, SECTION ON PLASTIC AND RECONSTRUCTIVE SURGERY

Przyczyny plagiocefalii – dlaczego powstaje spłaszczona główka u niemowlaka?

Asymetria główki u dzieci, czyli plagiocefalia, może mieć różne przyczyny. Najczęściej plagiocefalia jest związana z czynnikami mechanicznymi wpływającymi na kształt czaszki. Oto najważniejsze przyczyny plagiocefalii:

1. Ułożenie do snu

Zalecenie, aby niemowlęta spały na plecach, zmniejszyło ryzyko nagłej śmierci łóżeczkowej (SIDS). Długotrwałe leżenie w tej samej pozycji może jednak prowadzić do spłaszczenia tylnej części główki (plagiocefalii). Jeśli dziecko zawsze układa główkę na jedną stronę, może to prowadzić do asymetrii.

2. Wrodzone wady postawy

Kręcz szyi, czyli ograniczenie ruchomości szyi spowodowane napięciem mięśniowym, jest jedną z częstszych przyczyn plagiocefalii. To prowadzi do nierównomiernego nacisku na czaszkę i rozwoju asymetrii czaszki.

3. Ciąża mnoga

W przypadku ciąż mnogich przestrzeń w macicy jest ograniczona. To może powodować ucisk na główki płodów, prowadząc do deformacji czaszki czyli rozwinięcia plagiocefalii.

4. Wcześniactwo

Wcześniaki są bardziej narażone na plagiocefalię. Ich kości czaszki są bardziej miękkie i podatne na deformacje, a często spędzają dużo czasu w inkubatorach, co ogranicza ich ruchomość. Plagiocefalia u wcześniaków często wymaga szczególnej uwagi.

5. Inne czynniki

Używanie fotelików samochodowych, nosidełek czy leżaczków przez długi czas może również przyczyniać się do powstawania plagiocefalii.

Objawy plagiocefalii – jak rozpoznajemy spłaszczoną główkę u niemowlaka w Back2Health Ochota?

Plagiocefalia objawia się głównie spłaszczeniem jednej strony główki, ale mogą jej towarzyszyć również inne zmiany w wyglądzie twarzy i czaszki. Najczęstsze objawy to:

Plagiocefalia objawia się głównie spłaszczeniem jednej strony główki, ale plagiocefalia może powodować także inne zmiany w wyglądzie twarzy i czaszki. Najczęstsze objawy plagiocefalii to:

Asymetria oczu i policzków – w przypadku plagiocefalii jedno oko może wydawać się większe, a policzki mieć różną objętość.

Problemy z ruchomością głowy – dziecko z plagiocefalią może preferować obracanie głowy w jedną stronę.

Spłaszczenie jednej strony główki – typowy objaw plagiocefalii widoczny w szczególności od góry.

Asymetria twarzy – plagiocefalia może powodować niesymetryczne ułożenie uszu lub oczu, jedno ucho może być przesunięte do przodu.

Spłaszczenie czoła po jednej stronie – subtelny, ale charakterystyczny objaw plagiocefalii.

Jak Leczyć Plagiocefalię? Profesjonalna terapia w Back2Health Warszawa

Leczenie plagiocefalii zależy od jej przyczyny, stopnia zaawansowania oraz wieku dziecka. W większości przypadków plagiocefalia jest leczona nieinwazyjnie. Do najczęściej stosowanych metod leczenia plagiocefalii należą:

1. Zmiana Pozycji

Najważniejszym krokiem w leczeniu plagiocefalii jest zmiana pozycji dziecka podczas snu i aktywności. Rodzice powinni:

• Często układać dziecko na brzuchu podczas czuwania (tzw. „tummy time”), co pomaga odciążyć tył głowy i wzmacnia mięśnie karku oraz pleców zapobiegając plagiocefalii.
• Zmiennie układać dziecko do snu, aby nacisk na główkę był równomierny.
• Unikać długotrwałego korzystania z fotelików samochodowych i nosidełek.

2. Ćwiczenia Fizjoterapeutyczne: Regularne ćwiczenia pod okiem doświadczonego fizjoterapeuty są skuteczną formą terapii plagiocefalii, mogą pomóc w korygowaniu kręczu szyi oraz wzmacnianiu mięśni odpowiedzialnych za ruchy głowy. Fizjoterapeuta może również nauczyć rodziców odpowiednich technik masażu i ćwiczeń do wykonywania w domu.

3. Poduszki i pozycjonery — dlaczego do nich nie zachęcamy: na rynku jest dużo sprzętu, w którym główka zapada się w wyprofilowaną poduszkę. Problem polega na tym, że w większości takich rozwiązań reszta dziecka jest ciasno wpasowana i unieruchomiona. Dziecko nie wykonuje wtedy ruchów, których potrzebuje do prawidłowego rozwoju — zajmujemy się kształtem główki, ograniczając mu przy tym rozwój na pozostałych polach. To zła wymiana.

4. Kaski korekcyjne: stosowane w bardziej zaawansowanych przypadkach, projektowane indywidualnie. Poświęciliśmy im osobną sekcję niżej, bo odpowiedź na pytanie „czy warto” jest bardziej złożona, niż się zwykle słyszy.

5. Terapia osteopatyczna: praca o niskiej intensywności nad ruchomością szyi i tułowia oraz nad napięciami, które utrzymują dziecko w jednej pozycji. Nie chodzi o „modelowanie czaszki” od zewnątrz. Chodzi o to, żeby dziecko odzyskało swobodę obracania głowy i zaczęło samo z niej korzystać — bo to jego własny ruch przebudowuje kształt główki, nie nacisk z zewnątrz.

Efekty terapii: po lewej stronie przed , po prawej po zakończonym procesie leczenia.

Źródło: zdjęcia wykorzystane za zgodą autora Valerio Ramieri: Chiara, Anna & Rosa, Enrica & Ramieri, Valerio & Vellone, Valentino & Cascone, Piero. (2019). Treatment of Deformational Plagiocephaly With Physiotherapy. Journal of Craniofacial Surgery.

Dlaczego szybka diagnoza jest ważna?

Im wcześniej zostanie zdiagnozowana plagiocefalia, tym większe szanse na skuteczne leczenie spłaszczonej główki u niemowlaka.. Pierwsze miesiące życia dziecka to czas, kiedy czaszka jest najbardziej plastyczna, co umożliwia łatwiejsze korygowanie deformacji. Nieleczona plagiocefalia może prowadzić do trwałych asymetrii czaszki i twarzy, a w niektórych przypadkach także do problemów z rozwojem poznawczym i motorycznym.

Jak zapobiegać plagiocefalii? Porada od terapeutów z Back2Health Warszawa

Zapobieganie plagiocefalii jest łatwiejsze niż jej leczenie. Rodzice mogą podjąć kilka prostych kroków, aby zmniejszyć ryzyko deformacji czaszki u swojego dziecka:

1. Regularnie zmieniać pozycję dziecka podczas snu i aktywności.
2. Zachęcać dziecko do leżenia na brzuchu podczas czuwania.
3. Unikać długotrwałego korzystania z fotelików samochodowych, nosidełek i leżaczków.
4. Obserwować kształt główki dziecka i w razie wątpliwości skonsultować się z pediatrą.

Zagrożenia płynące z nieleczonej plagiocefalii

Badania prowadzone przez dr. Matthew L. Speltza z Centrum Badawczego w Seattle pokazują, że nieleczona plagiocefalia ułożeniowa może negatywnie wpływać na rozwój ruchowy i poznawczy niemowląt, przy czym dzieci z deformacją czaszki osiągają gorsze wyniki w testach ruchowych; nie jest jednak jasne, czy to plagiocefalia prowadzi do opóźnień, czy dzieci o ograniczonej aktywności są bardziej narażone na rozwój plagiocegalii.

Podsumowanie

Plagiocefalia to zaburzenie, które można skutecznie leczyć, zwłaszcza jeśli zostanie wcześnie zdiagnozowane. Kluczowe znaczenie ma szybka reakcja rodziców oraz wdrożenie odpowiednich działań, takich jak zmiana pozycji dziecka, ćwiczenia fizjoterapeutyczne czy terapia osteopatyczna. W bardziej zaawansowanych przypadkach asymetrii głowy pomocne mogą być kaski korekcyjne.

Pamiętaj, że szybka reakcja i odpowiednie działania mogą znacząco poprawić kształt główki dziecka i zapobiec dalszym problemom zdrowotnym.

W naszej klinice za terapię dzieci z asymetriami główki (plagiocefalią,brachycefalią, spłaszczoną główką) odpowiadają doświadczeni specialiści: Michał Bartoszewicz, Justyna Brewczak, Krzysztof Krzystyniak, Ewa Mikowska. Jeśli masz wątpliwości dotyczące kształtu główki swojego dziecka, zapraszamy na konsultację – pomożemy dobrać odpowiednią terapię i zadbać o zdrowie Twojego malucha.

Szybka diagnoza plagiocefalii i plan terapii – pomagamy skorygować spłaszczoną główkę u niemowlaka bezpiecznie i skutecznie.

Chcesz być na bieżąco z tym, co u nas słychać? Zapraszamy na nasze social media: FACEBOOK –TIKTOK – INSTAGRAM

Bibliografia:

1. Andrew Peterson, Kelly Wood „PEDIATRICS EXAMINATION AND BOARD REVIEW” 2017 by McGraw-Hill Education.
2. Ellwood J, Draper-Rodi J, Carnes D. The effectiveness and safety of conservative interventions for positional plagiocephaly and congenital muscular torticollis: a synthesis of systematic reviews and guidance. Chiropr Man Therap. 2020 Jun 11;28(1):31. doi: 10.1186/s12998-020-00321-w. PMID: 32522230; PMCID: PMC7288527.
3. Valerio Ramieri et al. Treatment of Deformational Plagiocephaly With Physiotherapy. Journal of Craniofacial Surgery. 2019.

Kask korekcyjny — czy warto?

To pytanie zadaje nam prawie każdy rodzic, więc odpowiedź należy się uczciwa, a nie wygodna.

Kaski działają, pod dwoma warunkami: muszą być dobrze dobrane i ich użycie musi być monitorowane. Są dowody na to, że przy odpowiednim ucisku główka stosunkowo szybko uzyskuje wizualnie bardziej okrągły kształt.

Jest jednak druga część tej odpowiedzi, o której mówi się rzadziej. Część badań pokazuje, że w okolicach drugiego roku życia wyniki dzieci, które nosiły kask, i tych, które go nie nosiły, zbiegają się do podobnego poziomu. Wniosek jest taki: kask daje szybszą poprawę widoczną gołym okiem i przyspiesza to, co u większości dzieci i tak wydarzyłoby się do drugiego roku życia.

To nie jest argument przeciwko kaskom. To argument za tym, żeby decydować o nim świadomie — znając zarówno korzyść, jak i jej horyzont — zamiast sięgać po niego odruchowo jako po pierwsze rozwiązanie.

Dlaczego zaczynamy od czego innego

Logika kasku zakłada, że mózg jest biernym materiałem, który da się przekierować uciskiem. W praktyce jest odwrotnie: czaszka rośnie dlatego, że rozpycha ją rozwijający się mózg, a mózg rozwija się pod wpływem bodźców z zewnątrz — z ruchu, dotyku i tego, co dziecko robi samo.

Dlatego pierwszy ruch jest zawsze ten sam: doprowadzić do tego, żeby dziecko zaczęło podnosić i obracać głowę. Pracujące mięśnie ciągną za swoje przyczepy i rozbudowują kości w tę stronę, o którą nam chodzi. To działa lepiej niż rozpychanie czaszki od zewnątrz.

Jest jeszcze jedna droga, o której rzadko się myśli w kontekście kształtu główki: sprawne ssanie. Ssanie, przełykanie i oddychanie działają u niemowlaka jako jedna funkcja, a prawidłowe ssanie stymuluje struktury czaszki mocniej i w trzech wymiarach — czyli robi dla kształtu główki więcej niż jakiekolwiek próby odkształcania samego spłaszczonego miejsca. To dlatego przy asymetrii pytamy o karmienie.

Dużo badań pokazuje, że gdy rodzice dostaną konkretne wskazówki dotyczące opieki i aktywacji mięśni dziecka, znaczna część plagiocefalii zaczyna korygować się sama. Od tego zaczynamy.

Najczęstsze pytania

Kiedy zgłosić się do specjalisty przy spłaszczonej główce?

Jak najszybciej po zauważeniu asymetrii, optymalnie przed 6. miesiącem życia, gdy czaszka jest najbardziej plastyczna.

Czy spłaszczona główka boli?

Sama deformacja zwykle nie powoduje bólu. Może natomiast współistnieć z napięciami mięśniowymi szyi, które wymagają fizjoterapii.

Do kiedy działa kask korekcyjny?

Największą skuteczność obserwuje się między 4. a 8. miesiącem życia, po 12. miesiącu efektywność zwykle maleje. Warto to zestawić z tym, co napisaliśmy wyżej o perspektywie dwóch lat.

Ile trwa terapia plagiocefalii?

W łagodnych przypadkach kilka do kilkunastu tygodni, w cięższych dłużej. Zwykle łączymy pozycjonowanie, pracę nad ruchomością i wskazówki dla rodziców do domu.

Czy poduszka korekcyjna pomoże?

Nie zachęcamy do nich. Skupiają się na główce, ograniczając przy tym swobodę ruchu reszty ciała, a to właśnie swobodny ruch jest tym, co realnie zmienia kształt czaszki.

Powiązane tematy

• Obniżone napięcie mięśniowe a opóźnienie rozwoju mowy: Patofizjologia i Kompleksowe Leczenie
• Syndrom KISS u niemowląt — co oznacza to pojęcie i co naprawdę badamy
• Napięcie mięśniowe u niemowlaka – 5 faktów, które musisz znać
• Asymetria u niemowlaka – jak rozpoznać, ćwiczenia i ile trwa terapia
• Osteopata dziecięcy w Warszawie
• Smoczek dla Noworodka: Fakty I Mity
• Osteopata dziecięcy — kiedy pomaga i czego się spodziewać
• Kolki niemowlęce – przyczyny, objawy i bezpieczne, kompleksowe leczenie